معلمان از مجلس دهم چه می خواهند
زیر بار خصوصی سازی آموزش و پرورش نرود
سحر قناتی، روزنامه جهان صنعت،ص جامعه،23 خرداد 95
مجلس دهم شروع به فعالیت کرد. در حالی که لیست 30 نفره امید راه یافته به مجلس، امیدهای زیادی را در دل فعالان صنفی حوزههای مختلف و طیفهای متفاوت مردم ایجادکرده، یکی از اصنافی که امید به بهبود وضعیت خود دارند، معلمان هستند. معلمانی که در مواجهه با دیگر اقشار جامعه بعضا مورد بی عدالتیهای بیشتری قرار میگیرند. حالا همین صنف درخواستهایی از مجلس آینده دارد. «جهان صنعت» میزگردی با حضور تعدادی از معلمان و اعضای کانون صنفی برگزار کرده که در آن به دغدغهها و خواستههای آنان از مجلس آینده و تعامل با این صنف پرداخته است.
عبدالصمد گنگوزهی ریگی، معلم استان سیستانوبلوچستان و برادر حمید گنگوزهی است که چندی پیش بر اثر ریزش آوار دیوار مدرسه کشته شد. وی به عنوان معلم یکی از محرومترین مناطق کشور به لحاظ اجتماعی و اقتصادی در خصوص خواستههای جامعه خود از مجلس آینده میگوید: خواستههای ما معلمان استان محروم سیستانوبلوچستان از نمایندگان مجلس زیاد است. اما اگر بخواهم فقط به دو تا از آنها اشاره کنم اولی برمیگردد به اینکه نمایندگان مجلس دهم باید قانونی تصویب کنند تا به وضعیت معلمان خرید خدمتی این استان سر و سامان بدهند. معلمان خرید خدمتی سیستان و بلوچستان، در ماه 450 هزار تومان حقوق میگیرند آن هم در هر سال فقط هشت ماه. در این هشت ماه، بیمه هستند اما در چهار ماه دیگر که تعطیلات تابستانی است نه حقوق میگیرند و نه بیمه هستند. در تعطیلات نوروز هم حقوق و بیمه ندارند. آموزشوپرورش به این افراد نیاز دارد پس باید حقوق مکفی و ماهانه به آنها پرداخت کند نه اینکه در ماه 450 هزار تومان حقوق بدهد و آن هم پرداخت آن را ماهها به عقب بیندازند. نمایندگان مجلس باید در این مورد وارد شوند و قانونگذاری و نظارت کنند تا وضعیت این معلمان و شرایط زندگی آنان بهبود یابد و به استخدام دولت درآیند و به آینده شغلی خود امیدوار و از امنیت شغلی برخوردار شوند اما نکته دوم این است که نمایندگان مجلس و به خصوص اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات، طرح ارزشیبابی توصیفی دانشآموزان در دوره ابتدایی را مورد بررسی قرار دهند. این طرح در استان ما، نتیجه مثبتی نداده است. الان بیشتر دانشآموزان ابتدایی ما دارند نسبت به گذشته، بیسوادتر رشد میکنند. در استان ما خانوادهها درباره این طرح آشنایی چندانی ندارند و هم اکنون پس از پنج، شش سال که از اجرای آن میگذرد هنوز هم از ما معلمان درخواست نمره دارند. ارزشیبابی توصیفی، پیش نیازهای زیادی میخواهد که در استان محروم ما از آنها خبری نیست.
نرگس ملکزاده از تهران دیگر معلمی است که در مورد خواستههای خود عنوان میکند: در نظام سیاسی کشور در میان قوای سهگانه، مجلس بالاترین نقش را در ساماندهی کشور دارد (سیاستگذاری و نظارت). در مجلس گذشته آنچه بیشتر از همه به گوش مردم رسیده، مشکلات، تنگناها و مشقات بر سر راه دولت و عدم همراهی مجلس با دولت در زمینه هموار کردن این مشکلات بوده است آنچه در کلیت امر از این مجلس انتظار میرود، ضمن تاکید بر نظارت نمایندگان بر کار دولت، این دو قوه (دولت و مجلس) باید همیاری و هم پوشانی داشته باشند تا بتوان برمشکلات داخلی و خارجی غلبه کرد. مجلس دهم علاوه بر شوری که در مرحله انتخابات در بستر جامعه ایجاد کرد، درعملکرد نیز باید رضایت اجتماعی را به مردم هدیه دهد. یکی از بزرگترین مطالبه گران از نمایندگان مجلس در این سالها فرهنگیان بودهاند. ازطرح استیضاح وزیر مربوطه تا عدم پایبندی به تعهدات از جمله رفع مشکلات فرهنگیان، وضعیت حقوقی و معیشت آنها، رسیدگی به امور آموزش و تحصیلاتی دانشآموزان، وضعیت مدارس روستایی، پرداخت پاداش پایان خدمت فرهنگیان بازنشسته، سامان دادن به وضعیت رفاهی معلمان و نیازمندیهای مدارس. وی ادامه میدهد: مهمترین دغدغه فرهنگیان شخص وزیر است که نه قدرت چانهزنی دارد نه مدیریت آنچنانی یا تیم قدرتمند و امیدوار کنندهای. وزیر آموزشوپرورش که تا به حال بیشترین کارت زرد را از مجلس گرفته است و یک بار هم استیضاح شده، حتی نتوانسته نمایندگان مجلس را قانع کند و بعد از استیضاح هم کارت زرد گرفت. معلمان و فرهنگیان، افرادی که به گفته خود «فانی» در پای تختههای سیاه به سفیدی مینگارند، علاوه بر دولت جهت تخصیص بودجه مناسب و در اولویت قرار دادن آموزشوپرورش در کنار اولویتهای بهداشت و دفاع در کشور خواستار تغییر وزیر آموزشوپرورش در کابینه امید هستند تا با این تدبیر بتوان روح امید را در کالبد نیمهجان آموزشوپرورش تزریق کرد و از مجلس دهم نیز این توقع میرود کمی سختگیرانهتر دولت و شخص اول وزارت آموزشوپرورش را مورد ارزیابی قرار دهد زیرا آنچه میکاریم را سالیان بعد درو میکنیم نه آنچه در ذهن داریم و در افق توسعه کشور ترسیم کردهایم.
فرشید محمودی اسفندقه معلم دانشگاه فرهنگیان کرمان نیز در این زمینه بیان میکند: تغییر وزیر آموزشوپرورش باید به عنوان عملی اعتمادساز از جانب نمایندگان ملت جهت تامین خاطر و احساسات فرهنگیان در جهت همراهی و حمایت از این قشر انجام پذیرد. حکومت باید شکاف طبقاتی که در آموزشوپرورش به وجود آمده و این وزیر با حمایت خاص از مدارس غیرانتفاعی به آن سرعت بخشیده است را ترمیم کند و کاهش دهد. شکاف طبقاتی در آموزشوپرورش میتواند اولین پله نردبان گذر از آرمانهای انقلاب و حکومت مستضعفین باشد پس چشم انتظار حرکت مجلس در این زمینه هستیم.
مهدی حجازی، معلم شاغل در شهرستانهای تهران میگوید: شاید اگر این سوال به صورت فراگیر از همه فرهنگیان پرسیده شود، اکثر آنها گشودن گره مشکلات معیشتی و تنگناهای شدید مالی را مهمترین توقع و درخواست خود از مجلس جدید میدانند و البته به فراخور تجربه سالهای قبل و مجالس پیشین اغلب معلمان امید چندانی به بهبود اوضاع ندارند زیرا این مشکلات داستان امروز و دیروز نیست و دهههاست که فرهنگیان طعم تلخ تبعیض و کمی درآمد را چشیدهاند و با رفتن و آمدن دولتها و مجالس مختلف با گرایشهای سیاسی متفاوت با وجود شعارها و وعدههای گوناگون از سوی دولتمردان و مجلسیان که آخرین آن طرح ناقص رتبهبندی بود، آنچنان تغییر جدی و امیدوارکنندهای در وضعیت معیشتی و منزلت اجتماعی معلمان ایجاد نشده است. نظام آموزشی ما از مشکلات ساختاری زیادی رنج میبرد، مثل تمرکزگرایی، حافظهمحوری، نبود آموزش خلاق و پویا، بیتوجهی به آموزش مهارتهای زندگی در دنیای نوین، بیتوجهی به علوم اجتماعی و انسانی. اما معلمان به عنوان منابع انسانی آموزشوپرورش با توجه به اینکه امروزه در سازمانها، نیروی انسانی مهمترین دارایی و موتور محرکه برای رسیدن به اهداف سازمان تلقی میشود، شاید مهمترین و فوریترین درخواستشان بهبود نسبی وضعیت مالی و معیشتی است. با تغییر وزیر نیز تحول چندانی در این وضعیت شکل نمیگیرد زیرا تا این باور (در عمل و نه در حرف) در مسوولان و مجلسنشینان شکل نگیرد که آموزشوپرورش رکن اساسی و اصلی توسعه پایدار و متوازن است و سرمایهگذاری در آن دور ریختن منابع نیست، جابهجایی افراد تغییری ایجاد نمیکند. فرهنگیان از مجلس انتظار دارند که نگاهی بهتر به آموزشوپرورش داشته باشند. به خصوص کمیسیون آموزش مجلس با دیدی کارشناسانه و استفاده از تجارب جهانی در عرصه آموزش به دنبال بهبود کیفیت همه شاخصهای نظام آموزشی باشد.
برزان غفوریفرد، معلمی از کردستان نیز عنوان میکند: انتظار من از نمایندگان مجلس دهم، احیای حرمت معلمان در جامعه با توجه به سلسه مراتب نیازهای مازلو، شایسته سالاری در مدیریت وزارت، استفاده از پتانسیل معلمان در تصمیمگیریهای کلان وزارت، ارائه خدمات مالی در شان معلمان مثلا وامهای کمبهره، ارائه خدمات رفاهی، شفافیت در امور آموزشوپرورش، تحول در قوانین و تصویب قوانین به روز، ارائه فرصتهای مطالعاتی و تحقیقاتی برای معلمان است. یک خواسته دیگر من هم تغییر وزیر آموزشوپرورش است چون ایشان نه برنامهای برای توسعه آموزشوپرورش دارند و نه توان جهت اجرایی کردن برنامههای احتمالی. آقای فانی هیچ نوع شخصیت کاریزماتیکی ندارند تا بتوانند در راس یک هرم سازمانی قرار گیرند.
مجید جابری، معلم بروجردی در این میزگرد میگوید: به نظر میرسد مهمترین درخواستهای معلمان از نمایندگان مجلس دهم به این شرح باشد: 1- شغل معلمی باید در ردیف شغلهای سخت و پرخطر قرار گیرد چراکه در دو سال گذشته ۳۵ معلم در اثر ترور (مرز پاکستان) ضربه چاقوی دانشآموز (بروجرد)، ریزش دیوار مدرسه (سیستانوبلوچستان)، یخ بستن در اثر انسداد جاده مسیر مدرسه و تصادف با خودرو سرویس مدرسه جان خود را از دست دادهاند و دهها نفر از معلمان در اثر هجوم والدین دانشآموزان به مدرسه و ضرب و شتم معلمان به قصد کشتن، زخمی و مجروح شدهاند 2- برخوردار بودن معلمان از آزادی بیان و امنیت شغلی و صنفی 3- اجرای قانون خدمات کشوری و همسانسازی حقوق و مزایای دریافتی فرهنگیان با سایر کارمندان و کارکنان بخشهای مختلف دولتی و غیردولتی 4- برخورداری از بیمه خدمات درمانی و بیمه تکمیلی بهصورت کاملا رایگان همانند سایر کارمندان و کارکنان دولت.
محمدتقی سبزواری از شیراز میگوید: اولویت اول فرهنگیان، ارتقای جایگاه و منزلت آنان است. ارتقای جایگاه معلمان یک منشور چندوجهی است که برای رسیدن به منزلت واقعی باید همه جوانب به موازات یکدیگر دیده شود. شاید بعضی بر این باور باشند که صرفا با افزایش وضعیت معیشتی و رفاهی، خواستههای فرهنگیان برآورده میشود ولی چنین نیست. مهمترین گمشده فرهنگیان، جایگاه و منزلت آنان است. چندین دهه است که اصل «۳۰» قانون اساسی به درستی اجرا نمیشود و متاسفانه در لایحه پیشنهادی برنامه ششم نیز نهتنها اجرای تمام و کمال این اصل در نظر گرفته نشده بلکه تنها وظیفه اصلی وزارتخانه طی برنامه ششم، گسترش و توسعه مدارس خصوصی و خرید خدمت تعیین شده است. بهکارگیری معلمان حقالتدریس با حقوق پایه قانون کار و حذف حقالزحمه و بیمه معلمان در تعطیلات تابستانی، منزلت تمامی معلمان را تا حد یک نیروی یدی پایین میآورد.
عدم اجرای اصل «۳۰» بالاخص در کلانشهرها و اخذ شهریه تحت عنوان کمکهای مردمی یک نوع رابطه ناصحیح غیرتربیتی را بین اولیا و مربیان ایجاد کرده است. اخذ شهریه توسط مدیران بهویژه در مناطق متوسط و پایین شهر، همراه با تمنا و درخواست غیرمعمول است. احساس دین در قبال کمکهای مردمی، مربیان را در انجام امور تربیتی ناتوان کرده است. مربیان مدارس اعم از مدیران و معلمان از این وضعیت بسیار ناخرسندند. عدم حضور فرهنگیان در اتخاذ تصمیمات یکی از علل نارضایتی از مسوولان است. فرهنگیان به عنوان قشر فرهیخته انتظار دارند در تصمیمات مدیران میانی و پایینی دیده شوند و مدیران بالادستی نسبت به تواناییهای آنها شناخت کامل داشته باشند. نمایندگان مجلس به راحتی میتوانند با حضور و احاطه بر موضوعات فوق، با طرحها و تذکرات خود، زمینه را برای ارتقای جایگاه و منزلت معلمان مهیا کنند. اما درباره تغییر کردن یا نکردن وزیر. باید بگویم به نظر من دکتر فانی از معدود وزرایی است که شان و منزلت معلم را در اولویت کاری خودش قرار داد. عدم پیگیری اعتراضات معلمان در سال ۹۳ توسط حراست از افتخارات وی است. دیدار مستمر با خانواده معلمان متهم یا فرهنگیان محبوس و پیگیری برای استخلاص و بازگشت به کار این معلمان از دیگر اقدامات مهمی است که میتواند الگویی برای وزرای بعدی باشد ولی متاسفانه در بعد مدیریت مالی و آموزشی بد عمل کرده است. وزارتخانه تحت نظر او همچنان برای کاهش افت آموزشی از شیوههای مرسوم وزرای قبلی استفاده میکند، یعنی با افزایش تعداد دروس مشمول تبصره قبولی، افت آموزشی را کاهش میدهد. به عبارت دیگر صورتمساله را تغییر میدهد. همچنین در بعد رفاهی نتوانسته از ظرفیتهای صندوق ذخیره که یکی از وعدههایش بود، استفاده کند. در زمینه بیمه تکمیلی ارائه خدمات نسبت به دوره حاجیبابایی کاهش پیدا کرده است. دکتر فانی اگر بتواند در بهینه کردن این معاونتها اقدامی انجام دهد، ماندنش ارزشمند است، در غیر اینصورت باید برود.
تحسین مصطفی، معلم مریوانی نیز در خصوص خواستههای خود عنوان میکند: مجلس دهم را میتوان کلکسیونی نهچندان کامل از دیدگاههای مختلف موجود در جامعه دانست که توقعات وسیع و متعددی از آن میرود. یکی از مهمترین انتظارات، انتظار جامعه یک میلیونی معلمان و جامعه 40 میلیونی آموزشوپرورش است. معلمان مجلسی را کارآمد میدانند که به بررسی سیاست کلان و برنامههای جامع مملکت بپردازد نه اینکه وقتش را صرف برنامههای خرد کند که به زعم عدهای خاص مهم هستند. نمود کارآمدی مجلس از نظر معلمان، برآورده شدن مطالبات شفاف آنهاست. مهمترین مطالبه فرهنگیان ایران، حل معضل معیشتی آنهاست و انتظار ندارند دولت و مجلس با افزودن درصدی به حقوق و مزایای آنها این مشکل را حل شده فرض کنند بلکه انتظار دارند:
1- بودجه آموزشوپرورش به عنوان کسر خاصی از تولید ناخالص داخلی تعیین شود، به نوعی که این کسر از سهم بودجه آموزشوپرورش کشورهای توسعهیافته کمتر نباشد و به عنوان قانونی لازمالاجرا ابلاغ شود.
2- با دولت همکاری کرده و حتی دولت را ملزم به تقدیم لایحه رتبهبندی کنند. همچنین در رتبهبندی مد نظر معلمان مزایای یک معلم کمتر از 80 درصد از مزایای هیات علمی نیست. 3- مجوز تشکل صنفی معلمان مطابق با قانون اساسی صادر شود. 4- اگرچه معلمان به ثبات مدیریت علاقهمند و معتقد هستند اما بیثباتی مدیریت را به ثبات مدیریت ناکارآمد ترجیح میدهند و از مجلس انتظار دارند فارغ از بحث حزبی و جناحی مدیریت آموزشوپرورش را انتخاب کنند و از جوانگرایی در مدیریت آموزشوپرورش حمایت کنند و به این نکته دقت وافر داشته باشند که معضل فعلی آموزشوپرورش میراث ثبات مدیرانی بوده که آموزشوپرورش را کژدار و مریز مدیریت کردهاند.
رحمت شکری یکی دیگر از معلمان تهرانی است که بیان میکند: نظر من درباره تغییر وزیر این است که آقای فانی را نسبت به چند وزیر قبلی، موفقتر میدانم چون ایشان طرح رتبهبندی را اجرا کردند و برای سالهای آینده نهادینه شده است. با توجه به مشکلات اقتصادی کشورخصوصا قیمت نفت و درآمد کشور و از طرف دیگر نمایندگان مجلس که مخالف او بودند، کاری بزرگ انجام دادند. همچنین برخوردهایی که امنیت شغلی همکاران را به خطر بیندازد در دوران وزارتش، خیلی کمتر بوده است. هرچند معتقدم برای وزارتخانهای چون آموزشوپرورش، وزیر مقتدرتری لازم است.
مهدی بهلولی، معلم تهرانی و از اعضای کانون صنف معلمان نیز در خصوص خواستههایش از مجلس دهم تاکید میکند: مجلس دهم، باید در برخورد با آموزشوپرورش، رویکردی حمایتی- انتقادی داشته باشد و با دیدگاهی کارشناسانه به تصمیمهای آموزشی نگاه کند. نخستین کار مجلس دهم به گمانم باید اصلاح برنامه ششم توسعه باشد که در آن به آموزشوپرورش، توجهی نشده است. مجلس باید روند خصوصیسازی آموزشوپرورش را که به ویژه در دولت یازدهم شتاب بیش از پیش گرفت، متوقف کند. خصوصیسازی آموزشوپرورش یک بیراهه است و به بهسازی آموزشوپرورش نخواهد انجامید. این مجلس همچنین باید به جد پیگیر اجرایی شدن برخی قانونهای مهمی باشد که در زمینه آموزشوپرورش تصویب شده اما اجرا نمیشوند. برای نمونه ماده «78» مالیاتی. در این ماده قرار است از برخی نهادهای زیر نظر رهبری، مالیات گرفته و برای بهبود آموزشوپرورش در مناطق محروم هزینه شود. این ماده در سال گذشته تصویب و به دولت ابلاغ شد اما با گذشت بیش از یک سال، هنوز اجرایی نشده و در هیات دولت نیز آییننامه اجرایی آن کاملا تصویب نشده است. قانون دیگر قانون خدمات کشوری است که قرار بود به واسطه آن، نوعی همترازی میان حقوق کارکنان دولت به اجرا درآید که متاسفانه به اجرا درنیامد. اما درباره تغییر وزیر آموزشوپرورش، اگر دولت و مجلس میخواهند ایشان را عوض کنند، پیش از هر چیز باید مشخص کنند به چه دلیل و اینکه جانشین احتمالی او چه کسی است و چه برنامهای برای آموزشوپرورش دارد؟ آیا فانی به این دلیل باید تغییر کند که به خصوصیسازی آموزشوپرورش دامن زده است یا به خاطر این که نتوانسته سیاست خصوصی سازی دولت یازدهم را در آموزشوپرورش آنطور که مورد نظر دولت است پیش ببرد؟ آیا شخص نیرومندتری جایگزین وی خواهد شد یا کسی در همین سطح و قدرت مدیریتی جایگزین شود؟ به هر صورت، به نظر میرسد دولت و مجلس اگر قصد تغییر وزیر را داشته باشند، باید نزد افکار عمومی و به ویژه فرهنگیان دلایل تغییر را توضیح دهند.
با این اوصاف معلمان همچنان امیدوارند فعالیت این مجلس که بسیار متفاوتتر از مجلس قبلی است، درخور و قابل توجه در راستای حمایت و بهبود وضعیت معلمان و فرهنگیان باشد.